Xem tuổi làm nhà

Vì sao người Việt xem tuổi trước khi làm nhà?

Trong quan niệm dân gian, dựng nhà là một trong ba việc lớn của đời người — tậu trâu, cưới vợ, làm nhà. Ngôi nhà gắn với vận của cả gia đình hàng chục năm, nên trước khi động thổ, người xưa soát tuổi gia chủ qua ba phép độc lập nhau: Kim Lâu xét theo tuổi mụ chia 9, Hoang Ốc xét theo sáu cung, và Tam Tai xét theo bộ tam hợp của con giáp. Ba phép như ba cửa ải — qua trọn cả ba thì năm đó gọi là được tuổi làm nhà.

Kim Lâu — tuổi mụ chia 9

Lấy tuổi mụ (năm xây trừ năm sinh, tính theo năm âm lịch, cộng 1) chia cho 9. Nếu dư 1, 3, 6 hoặc 8 là phạm Kim Lâu: dư 1 — Kim Lâu Thân, hạn vận vào chính gia chủ; dư 3 — Kim Lâu Thê, vào người bạn đời; dư 6 — Kim Lâu Súc, vào tài sản, vật nuôi; dư 8 — Kim Lâu Tử, vào đường con cái, loại được kiêng nhất. Cứ 9 năm thì có 4 năm phạm — vì vậy gần một nửa số năm bị Kim Lâu chặn lại ngay từ cửa đầu.

Hoang Ốc — sáu cung của ngôi nhà

Phép Hoang Ốc chia các tuổi vào sáu cung: Nhất Cát, Nhì Nghi, Tam Địa Sát, Tứ Tấn Tài, Ngũ Thọ Tử, Lục Hoang Ốc. Cách đếm: mốc 10 tuổi khởi ở Nhất Cát, 20 ở Nhì Nghi, 30 ở Tam Địa Sát, 40 ở Tứ Tấn Tài, 50 ở Ngũ Thọ Tử, 60 ở Lục Hoang Ốc, rồi số tuổi lẻ đếm tiếp mỗi tuổi một cung. Rơi vào Nhất Cát, Nhì Nghi hay Tứ Tấn Tài là cung tốt — dựng được nhà; rơi vào Tam Địa Sát, Ngũ Thọ Tử hay Lục Hoang Ốc là cung xấu — người xưa tránh, nặng nhất là Ngũ Thọ Tử.

Tam Tai — ba năm hạn theo con giáp

Mỗi bộ tam hợp có ba năm Tam Tai đến cùng lúc: Thân–Tý–Thìn gặp hạn các năm Dần–Mão–Thìn; Dần–Ngọ–Tuất các năm Thân–Dậu–Tuất; Tỵ–Dậu–Sửu các năm Hợi–Tý–Sửu; Hợi–Mão–Mùi các năm Tỵ–Ngọ–Mùi. Cứ 12 năm lại có 3 năm liền nằm trong hạn — trong quãng đó dân gian kiêng cất nhà, cưới hỏi, khởi sự lớn. Hết đủ ba năm, hạn tự qua.

Phạm hạn vẫn cần làm nhà thì sao?

Tục phổ biến nhất là mượn tuổi: nhờ người không phạm hạn — thường là người thân lớn tuổi hơn, gia cảnh êm ấm — đứng ra làm lễ động thổ và đứng tên tượng trưng, các bước cụ thể có ở phần kết quả phía trên. Được tuổi rồi thì vẫn còn hai việc phải chọn tiếp: chọn ngày tốt động thổ trong năm, và xem hướng nhà hợp tuổi trước khi đặt móng. Khi vào phần hoàn thiện, cửa chính, ban thờ nên đo theo thước Lỗ Ban để rơi vào cung đẹp. Còn phân vân giữa các phương án lớn, người xưa hay gieo một quẻ Kinh Dịch để soi thêm góc nhìn.

Nên tin tới đâu?

Xin nói thẳng: đây là tri thức dân gian lưu truyền nhiều đời, không phải dự đoán khoa học. Nó có ích như một góc tham khảo khi gia đình cân nhắc thời điểm — và là cách người xưa nhắc nhau đừng dựng nhà lúc lực chưa đủ. Điều quyết định vẫn là tài chính, kết cấu, giấy phép và người thợ. Đừng để một bảng tra thay bạn quyết định, kể cả bảng của chúng tôi.